7Bonifratrzy - Zakon Braci Miłosierdzia w Krakowie

Bonifratrzy - Zakon Braci Miłosierdzia - to katolicki zakon szpitalny. Założony został w 1540 roku w Hiszpanii przez Jana Bożego w celu opieki nad chorymi. Członkowie zakonu oprócz ślubów posłuszeństwa, czystości i ubóstwa składają dodatkowy ślub troski o chorych. Jako zakon szpitalny specjalizują się w ziołolecznictwie.

Prowadzą własne szpitale, apteki, przychodnie podstawowej opieki zdrowotnej, poradnie ziołolecznictwa oraz opiekują się chorymi psychicznie.
W 1609 roku kupiec Valeriana Montelupiego sprowadził Bonifratrów do Krakowa i zapisał im kamienicę u zbiegu ulic św. Jana i Marka. Znalazły się tam pomieszczenia konwentu, szpital na 12 łóżek i kościół pod wezwaniem św. Urszuli. Pierwszym przeorem został Melchior Bonawentura.

Godło zakonu przedstawia dojrzały owoc granatu, zwieńczony krzyżem, nad którym wznosi się sześcioramienna gwiazda.
Habit składa się z tuniki z kapturem, szkaplerza i pasa. Kolor habitu – czarny, do pracy wśród chorych Bonifratrzy zakładają habit koloru białego.
Okresy formacji
Postulat (kandydatura): od pół roku do dwóch lat
Nowicjat (przygotowanie do złożenia pierwszych ślubów zakonnych): dwa lata
Scholastykat (okres ślubów czasowych i studiów zawodowych): pięć lat

Dzięki biegłość w sztuce medycznej, stosowaniu nowoczesnych metod leczenia i niezwykłemu poświeceniu w pielęgnacji chorych zakon szybko zyskały popularność i liczne powołania.
Biskupi, magnaci i zamożna szlachta fundowali im klasztory, szpitale i czynili na ich rzecz hojne zapisy.
Bonifratrzy obecni byli wszędzie. Nieśli pomoc ludności cywilnej, na równi ludziom biednym bogatym, a także żołnierzom na polach walk.
W 1812 roku zakon i szpital przeniesiono na krakowski Kazimierz na ulicę Krakowską.
Objął on w posiadanie Kościół św. Trójcy i budynki klasztorne odziedziczone po Zakonie Trójcy Świętej (Trynitarze), który w 1879 roku uległ kasacji.
Kościół św. Trójcy to jednonawowy, późnobarokową budowla z niewielkimi bocznymi kaplicami.
Jego sklepienie zdobi namalowana w połowie XVIII w. wielobarwna polichromia autorstwa Józefa Piltza, przedstawiająca scenę wykupu więźniów z niewoli muzułmańskiej.
Główny ołtarz powstał w latach 30-40 latach XX wieku i zasłania malowany ołtarz z XIII wieku.
Klasztoru wybudowano na planie kwadratu. Składa się z czterech skrzydeł, wewnątrz których mieści się wirydarz.
Krużganki udekorowane są portretami osób związanych z dziejami klasztoru, rzeźbami i gablotami z haftowanymi ornatami. W kapitularzu stoją święte relikwie umieszczone we wspaniałych relikwiarzach.
W obszernym refektarzu, sąsiadującym z nowocześnie wyposażoną kuchnią, nakrytych jest dziewięć miejsc przy stole, bo tylko tylu zakonników mieszka obecnie w klasztorze.
Biblioteka
W skład Biblioteki i Archiwum Konwentu Bonifratrów w Krakowie wchodzą:
– zbiory specjalne (rękopisy biblioteczne z XVI-XX wieku oraz stare druki z XV-XVIII w.)
– kolekcja książek z XIX wieku (z lat 1801-1900),
– księgozbiór podręczny, współczesny (książki z lat 1901-2015),
– archiwum historyczne (dokumentacja z lat 1615-2009).
W Bibliotece i Archiwum Konwentu Bonifratrów w Krakowie przechowywanych jest obecnie:
– w bibliotece historycznej: 1876 starych druków oraz 47 rękopisów bibliotecznych,
– w archiwum: blisko 1000 jednostek archiwalnych (około 30 m b.),
– w księgozbiorze podręcznym: ok. 10 000 druków zwartych (książek) oraz 268 tytułów czasopism z lat 1815–2014

W grudniu 2016 r. odbyła się w Krakowie wystawa „Zasługi Zakonu Bonifratrów dla Medycyny”
Z okazji jej otwarcia kurator wystawy dr. Marek Bebak i opiekun Biblioteki Bonifratrów udzieli wywiadu dla gazety Dzieje.pl.
Oto kilka fragmentów:
- Wielkim osiągnięciem bonifratrów jest to, że jako jedni z pierwszych zaczęli spisywać zgłaszających się do nich pacjentów. W księgach notowano rozpoznanie oraz stosowane leczenie” - mówił Marek Bebak.
- Inna zasługa braci to całościowe podejście do leczenia – troska zarówno o ciało, jak i o ducha. Założyciel zakonu św. Jan Boży już w XVI wieku uważał, że ludźmi chorymi psychicznie należy się zająć z miłością, a nie traktować ich jako opętanych przez szatana, których można uzdrowić drastycznymi metodami. Z kolei brat Celestyn Opitz jako jeden z pierwszych, 6 stycznia 1847 roku przeprowadził operację w znieczuleniu ogólnym używając eteru”
– W najstarszej zachowanej w Krakowie „Księdze ordynacji medycznych” z l. 1797- 1802, można przeczytać zapiski lekarz odnośnie diet i leków oraz XIX-wieczne karty pacjentów. W konstytucji Zakonnej z 1728 r. zapisany jest obowiązki bonifratrów wobec chorych w zakresie leczenia i higieny.
- Z zakonnych zbiorów pochodzą skrzyneczki z kamieniami, które usunięto chorym z moczowodów lub nerek. Prawdopodobnie kolekcjonowano je w celach edukacyjnych.
- We wskazówkach dla bonifratrów zapisano, że powinni dbać nie tylko o zdrowie, ale także o dostarczenie pacjentom rozrywki, o lektury, gry, przebywanie na powietrzu. Na jednym ze zdjęć widzimy pacjentów, którzy grają w karty i palą papierosy, co dzisiaj jest nie do pomyślenia” – mówił Marek Bebak.
- Ze szpitalnych jadłospisów pochodzących z przełomu XIX i XX wieku wynika, że pacjentów żywiono niemal jak w domu: na obiad dawano rosół i sztukę mięsa, a do śniadania kawę, mleko, ale też co dziś jest niemożliwe: wino, piwo, a nawet koniak.
Cały artykuł można przeczytać:
https://dzieje.pl/wystawy/w-krakowie-wystawa-o-zaslugach-zakonu-bonifratrow-dla-medycyny

Tekst i zdjęcia - Jolanta Mirecka

szpital bonifratrow

 

 

1

 

 

2

 

 

3

 

 

4

 

 

5

 

 

6

 

 

7

Joomla Template - by Joomlage.com